پشت سر گذاشتن عمل جراحی در دوران کهنسالی یکی از پرچالش ترین مراحل در زندگی هر فرد و خانواده او است. بدن سالمندان به دلیل کاهش ذخایر فیزیولوژیک، ضعف سیستم ایمنی، وجود بیماری های زمینه ای مانند دیابت یا فشار خون و همچنین کندی روند بازسازی بافت ها، آسیب پذیری بسیار بالاتری در مقایسه با جوانان دارد. چه این عمل یک تعویض مفصل ران و زانو باشد، چه جراحی قلب باز یا اقدامات جراحی در ناحیه شکم، دوره نقاهت نیازمند دانش تخصصی، مراقبت شبانه روزی و پیشگیری فعالانه از خطرات ثانویه است. بازگشت سالمند به روال عادی زندگی و پیشگیری از ناتوانی های ماندگار، در گرو اجرای اصولی پروتکل های بازتوانی در محیط خانه خواهد بود. در این راهنمای جامع، ابعاد گوناگون این فرایند حساس را بررسی می کنیم.

 

ارزیابی اولیه و آماده سازی محیط خانه قبل از ترخیص

مراقبت از بیمار سالمند پیش از رسیدن او به منزل آغاز می شود. انتقال ناگهانی فرد از بخش مراقبت های بیمارستانی به محیط نامناسب خانگی می تواند منجر به خطرات جبران ناپذیری نظیر سقوط یا عفونت زخم شود. پیش از بازگشت بیمار، اتاق خواب باید در طبقه همکف یا نزدیک ترین مکان به سرویس بهداشتی در نظر گرفته شود تا نیاز به بالا و پایین رفتن از پله ها به حداقل برسد.

تخت بیمار باید در ارتفاعی تنظیم شود که کف پاهای او هنگام نشستن روی لبه تخت کاملا با زمین در تماس باشد. جمع آوری فرش های لغزنده، باز کردن مسیرهای حرکتی، نصب دستگیره های کمکی در حمام و توالت فرنگی و تنظیم نور کافی در راهروها از نخستین اقدامات است. علاوه بر این، تهیه وسایل کمک حرکتی نظیر واکر، عصا، توالت فرنگی سیار و تشک های مواج باید پیش از ورود سالمند تکمیل گردد. این بستر سازی فیزیکی، شالوده موفقیت در امر پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی به شمار می رود.

 

راهنمای پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی

مدیریت بالینی درد و کنترل علائم حیاتی

کنترل نامناسب درد یکی از عوامل اصلی امتناع سالمند از تحرک، تنفس عمیق و مصرف غذا است. بسیاری از سالمندان به دلیل ترس از وابستگی دارویی یا بروز گیجی، از بیان شدت واقعی درد خودداری می کنند. این امر می تواند سیستم ایمنی را سرکوب کرده و فشار خون را به شکل خطرناکی بالا ببرد.

مراقب باید از ابزارهای دیداری سنجش درد استفاده کند و با پرسش های مکرر، نوسانات درد را ثبت نماید. تجویز مسکن ها باید طبق برنامه زمان بندی منظم انجام شود نه صرفا زمانی که درد به اوج خود می رسد. مسکن های مخدر در سالمندان ممکن است باعث یبوست شدید، سرگیجه، تاری دید و هذیان موقت شوند؛ بنابراین پایش هوشیاری فرد همزمان با کنترل درد ضروری است. ثبت روزانه و دقیق علائم حیاتی شامل فشار خون، تعداد ضربان قلب، درصد اکسیژن خون و درجه حرارت بدن بخش حیاتی از وظایف در حیطه پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی است تا بروز هرگونه شوک یا عفونت پنهان به موقع تشخیص داده شود.

 

 

مراقبت از زخم جراحی و پیشگیری از عفونت بیمارستانی

زخم های جراحی در سالمندان به دلیل کاهش خون رسانی بافتی با سرعتی بسیار کندتر ترمیم می شوند. مراقبت استریل از محل بخیه ها یا درن های جراحی، مهم ترین سد دفاعی در برابر عفونت های باکتریایی است. تعویض پانسمان باید با شستشوی کامل دست ها، استفاده از گازهای استریل و سرم نمکی استاندارد انجام شود.

مطالعه کنید!  ADHD چیست؟

مراقب باید هر روز محل زخم را برای مشاهده نشانه های التهابی مانند قرمزی فزاینده، تورم، گرمای غیرعادی در لمس، ترشحات بدبو یا زرد رنگ و باز شدن لبه های زخم بازرسی کند. بیمار نباید به محل پانسمان دست بزند یا آن را مرطوب نگه دارد. همچنین در صورت وجود درن یا سوند ادراری، باید میزان و رنگ مایع خروجی به شکل دقیق یادداشت شود. غفلت از بهداشت پانسمان می تواند به سپسیس یا عفونت خون منجر شود؛ مسئله ای که اهمیت رویکرد علمی در پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی را بیش از پیش نمایان می سازد.

 

پیشگیری از عوارض خطرناک کم تحرکی: لخته خون و زخم بستر

استراحت مطلق پس از عمل جراحی یکی از بزرگ ترین تهدیدها برای حیات سالمند است. بی تحرکی جریان خون در وریدهای عمقی پا را کند کرده و خطر ایجاد لخته های خونی یا ترومبوز ورید عمقی را به شدت افزایش می دهد. این لخته ها در صورت کنده شدن و حرکت به سمت ریه، آمبولی ریوی مرگبار را به همراه خواهند داشت.

برای خنثی کردن این تهدید، انجام حرکات پسیو مچ پا به صورت پمپی در بستر، پوشیدن جوراب های ضد آمبولی و آغاز راه رفتن زودهنگام با کمک واکر ضروری است. از سوی دیگر، ماندن طولانی مدت در یک وضعیت ثابت باعث ایجاد زخم بستر بر روی برجستگی های استخوانی مانند خاجی و پاشنه ها می شود. تغییر وضعیت بدنی بیمار هر دو ساعت یک بار، استفاده از پدهای محافظ و روغن مالی آرام نواحی تحت فشار از وظایف تغییرناپذیر در برنامه پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی است.

 

تمرینات تنفسی و مقابله با عفونت های ریوی

داروهای بیهوشی عمومی عملکرد مژک های مجاری تنفسی را مختل کرده و باعث تجمع ترشحات و کلاپس کیسه های هوایی یا آتلکتازی می شوند. این وضعیت در افراد کهنسال مستقیما به ذات الریه یا پنومونی ختم می گردد که از شایع ترین علل بستری مجدد پس از جراحی است.

تشویق بیمار به سرفه های موثر و استفاده مداوم از دستگاه اسپیرومتری تشویقی حیاتی است. بیمار باید در طول روز چندین نوبت نفس های عمیق بکشد، هوا را چند ثانیه نگه دارد و سپس به آرامی خارج کند. در عمل های جراحی شکم یا قفسه سینه، می توان یک بالش نرم را روی محل زخم قرار داد تا سالمند حین سرفه کردن کمترین فشار و درد را احساس کند. این تدابیر ساده تنفسی از ستون های پنهان و موثر در فرآیند پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی هستند.

 

بررسی جامع نقش بازی های شناختی و سرگرمی های بازتوانی

بستری شدن طولانی، درد و اثرات باقیمانده داروهای بیهوشی اغلب سالمند را در معرض هذیان پس از عمل، افسردگی حاد و از دست دادن انگیزه برای بهبود قرار می دهد. ذهن سالمند اگر درگیر فعالیت های لذت بخش نشود، تمام تمرکز خود را بر روی درد، ناتوانی و ناامیدی متمرکز خواهد کرد. اینجاست که بازی های درمانی و هدفمند به عنوان یک مداخله پزشکی و روانی وارد میدان می شوند. بازی نه تنها روحیه بیمار را احیا می کند، بلکه عملکردهای حسی، حرکتی و شناختی تضعیف شده او را بازسازی می نماید.

مطالعه کنید!  مهم ترین موارد در پرستاری از بیمار اعصاب و روان

 

بازی های ظریف انگشتان برای تقویت مهارت های حرکتی

بیمارانی که جراحی های سنگین داشته اند یا برای مدتی طولانی سرم به دست داشته اند، دچار خشکی مفاصل و ضعف عضلات دست می شوند. بازی هایی مانند کار با مهره های رنگی، بازی با خمیرهای ورزشی توانبخشی، چیدن دومینو و حل مکعب های پازلی سبک، عضلات کوچک انگشتان و هماهنگی چشم و دست را وادار به کار می کنند. این فعالیت ها بدون تحمیل فشار قلبی یا خستگی شدید جسمانی، جریان خون اندام های فوقانی را تقویت کرده و استقلال فرد در دست گرفتن قاشق یا لیوان را سرعت می بخشند.

 

بازی های فکری کلامی و جدولی برای رفع گیجی پس از بیهوشی

داروهای بیهوشی می توانند تا هفته ها باعث افت حافظه کوتاه مدت، گیجی و کندی پردازش اطلاعات شوند. اجرای بازی های خاطره گویی، بیست سوالی، اسم و فامیل ساده یا حل جدول های متقاطع بزرگ، نورون های کورتکس مغز را بیدار می کند. سالمند با یادآوری کلمات و اطلاعات گذشته احساس می کند مغز او همچنان کارآمد است و حس تسلط بر خود را باز می یابد. مراقب می تواند در زمان استراحت بین تمرینات بدنی، با هدایت این بازی ها فضایی مفرح ایجاد کند.

 

بازی های پرتابی و حرکتی سبک از وضعیت نشسته

برای سالمندانی که باید به تدریج بالاتنه خود را حرکت دهند، بازی پرتاب دارت مغناطیسی به سمت صفحه بزرگ، انداختن حلقه های پلاستیکی دور ستون ها یا پاس کاری آرام با توپ بادی سبک در حالت نشسته روی صندلی معجزه می کند. این بازی ها بیمار را ترغیب می کنند عضلات مرکزی شکم، کمر و شانه ها را بدون حس انقباض ناشی از تمرینات خشک فیزیوتراپی به حرکت درآورد. هیجان ناشی از پرتاب موفق، دوپامین را در مغز ترشح کرده و اشتیاق او را برای برخاستن و ادامه مسیر بازتوانی چند برابر می کند. گنجاندن این پروتکل های مفرح، جلوه ای نوین و انسانی به پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی می بخشد.

 

راهنمای پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی

تغذیه، هیدراتاسیون و مدیریت عملکرد دستگاه گوارش

عمل جراحی و بی تحرکی حرکات دودی روده را به شدت کاهش می دهند و یبوست را به یکی از دردناک ترین عوارض پس از عمل تبدیل می کنند. زور زدن برای دفع مدفوع فشار زیادی به بخیه های جراحی وارد می کند و خطر آسیب به قلب را بالا می برد.

 

تغذیه باید از مایعات صاف شده و سوپ های مقوی آغاز شود و به تدریج با فیبر کافی، میوه های پخته مانند آلو و سبزیجات تازه همراه گردد. مصرف پروتئین با کیفیت بالا مانند گوشت سفید، تخم مرغ و لبنیات برای ترمیم بافت های بریده شده و تولید کلاژن جدید حیاتی است. همچنین نوشیدن دست کم شش تا هشت لیوان آب در طول روز به دفع بقایای داروهای بیهوشی از کلیه ها کمک می کند. اصلاح رژیم غذایی یکی از زیربناهای اساسی در حوزه پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی محسوب می گردد.

 

حمایت عاطفی، کرامت انسانی و پیشگیری از ناامیدی

وابستگی کامل به دیگران برای ابتدایی ترین نیازها مانند رفتن به سرویس بهداشتی یا تعویض لباس، برای سالمندی که عمری مستقل زیسته، ویرانگر است. بسیاری از رفتارهای تند، مقاومت ها یا گریه های بی دلیل ناشی از احساس شرم و باری بر دوش دیگران بودن است.

مطالعه کنید!  درمان سریع حالت تهوع

مراقب باید این حس را منتقل کند که این ناتوانی موقت و گذرا است. در تمام مراحل شستشو یا جابجایی باید حریم خصوصی بیمار کاملا حفظ شود. مشارکت دادن سالمند در تصمیم گیری های درمانی، شنیدن گلایه های او بدون قضاوت و ایجاد انگیزه برای برداشتن قدم های کوچک در راه رفتن، آرامش روان او را تضمین می کند. همراهی صبورانه یکی از اخلاقی ترین مسئولیت ها در پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی است.

 

جدول مقایسه اقدامات صحیح و پرخطر پس از جراحی

 

اقدام پرخطر و اشتباه اقدام استاندارد و تخصصی
استراحت مطلق در بستر تا زمان کشیدن بخیه ها تغییر وضعیت مکرر در تخت و راه رفتن زودهنگام با واکر
قطع خودسرانه مسکن ها به دلیل ترس از اعتیاد کنترل برنامه ریزی شده درد برای تسهیل تنفس و حرکت
خیس کردن یا دستکاری غیر استریل محل پانسمان تعویض بهداشتی پانسمان با وسایل کاملا ضدعفونی شده
بی توجهی به یبوست و استفاده مکرر از غذاهای سنگین رژیم سرشار از پروتئین، مایعات فراوان و فیبر طبیعی
رها کردن بیمار در سکوت، بی تحرکی و تاریکی بهره گیری از بازی های فعال کننده ذهن و تقویت روحیه

 

توجه به این شاخص ها روند ریکاوری را کوتاه کرده و کیفیت بازتوانی در حوزه پرستاری و مراقبت از سالمند پس از جراحی را تضمین می کند.

 

نتیجه گیری

بازگشت سلامت یک سالمند پس از تیغ جراحی، فرآیندی چندوجهی است که از فیزیولوژی سلولی تا روحیه عاطفی او را در بر می گیرد. کنترل علائم حیاتی، مراقبت از زخم، فعال نگه داشتن ریه ها، تغذیه هدفمند و ادغام بازی های توانبخشی در برنامه روزانه، چرخه این مراقبت نجات بخش را کامل می سازند. استفاده از کادر مجرب بالینی می تواند سختی های این دوره نقاهت را برای خانواده ها به حداقل برساند. برای دسترسی به نیروهای کارآزموده و دریافت خدمات حرفه ای در منزل، خانواده ها می توانند از تخصص مرکز پرستاری مرکز پرستاری مه چهرگان بهره گیرند تا این دوران با ایمنی و سلامت کامل پشت سر گذاشته شود.

 

 

سوالات متداول

چگونه می توان از تشکیل لخته خون در پای سالمند پس از عمل پیشگیری کرد؟

با استفاده مداوم از جوراب های مخصوص ضد واریس یا ضد آمبولی، انجام حرکات پمپی مچ پا در تخت خواب، مصرف داروهای رقیق کننده خون طبق دستور پزشک و راه اندازی سریع بیمار با کمک وسایل کمکی.

چرا سالمند پس از عمل جراحی دچار فراموشی، هذیان یا بی قراری شدید می شود؟

این وضعیت دلیریوم پس از عمل نام دارد که ناشی از عوارض بیهوشی، افت اکسیژن، درد مهار نشده، کم آبی یا تغییر محیط است که معمولا موقتی بوده و با کنترل درد، آرام سازی محیط و بازی های شناختی برطرف می شود.

بهترین زمان برای شروع بازی ها و سرگرمی های بازتوانی پس از جراحی چه موقع است؟

به محض اینکه بیمار به هوشیاری نسبی رسید و درد او کنترل شد، می توان بازی های ساده دیداری، کلامی و کار با دست را آغاز کرد تا ذهن او از استرس عمل فاصله بگیرد.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *